Akgünlük nedir? Akgünlük, Boswellia cinsi ağaçların gövdesinden sızıp havayla sertleşen kokulu bir reçinedir; mür ise aynı bitki ailesinden Commiphora ağaçlarının daha koyu ve acımsı reçinesidir. İkisi de binlerce yıldır buhur olarak yakılır. Akgünlük ferah, limonsu ve reçinemsi kokar; mür ise sıcak, acımsı ve topraksıdır. Bu yazıda iki reçinenin kokusunu, hangi ağaçtan geldiğini, geleneksel kullanımını, nasıl yakıldığını ve yakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyoruz.
Not: Akgünlüğün sakız, takviye ya da başka bir yolla ağızdan kullanımı bir sağlık konusudur ve bu yazının kapsamı dışındadır. Burada akgünlük ve mürü yalnızca koku ve buhur olarak ele alıyoruz.
Akgünlük Nedir?
Akgünlük, Boswellia cinsine ait küçük ağaçların reçinesidir. Bu ağaçlar başta Umman, Yemen ve Somali olmak üzere Arabistan yarımadasının güneyinde, Afrika Boynuzu’nda ve Hindistan’da yetişir. Toplayıcılar ağacın kabuğuna küçük çizikler açar; çizikten süt beyazı bir öz sızar ve havayla temas edince sertleşerek damla damla reçineye dönüşür. Bu damlalar birkaç hafta kurutulduktan sonra toplanır.
Akgünlük farklı dillerde farklı adlarla bilinir:
- Günlük ya da ak günlük: Türkçedeki yaygın adı.
- Kündür: Arapça kökenli eski adı; aktarlarda hâlâ bu adla da satılır.
- Lübân: Arap dünyasında kullanılan adı.
- Olibanum: Parfümeride kullanılan adı. Nota listelerinde bu adla görürsünüz.
- Frankincense: İngilizcedeki adı.
Piyasada akgünlük renk ve boyuta göre sınıflanır. Genellikle açık renkli, iri ve temiz damlalar daha üst sınıf sayılır; koyu ve tozlu parçalar daha ucuzdur.
Akgünlük Kokusu Nasıldır?
- Ferah ve limonsu: İlk anda narenciye kabuğunu andıran parlak bir tazelik verir.
- Reçinemsi ve çamsı: Çam reçinesine yakın, temiz bir orman kokusu taşır.
- Balsamik ve hafif tatlı: Yandıkça yumuşar, hafif tatlı ve sıcak bir dumana dönüşür.
Akgünlük kokusu bazı ibadethanelerde ve aktarlarda tanıdık gelebilir. Dumanı, mür gibi koyu reçinelere göre genellikle daha hafif ve ferah algılanır.
Mür Nedir?
Mür, Commiphora cinsi ağaçların (en bilineni Commiphora myrrha) reçinesidir. Bu dikenli ve küçük ağaçlar Arabistan yarımadasının güneyinde ve Doğu Afrika’da, Somali ve Etiyopya çevresinde yetişir. Commiphora, akgünlüğü veren Boswellia ile aynı bitki ailesindendir. Mür de ağacın kabuğundan sızan ve sertleşen damlalardan elde edilir, ama rengi daha koyudur: kırmızımsı kahverengiden koyu kehribar rengine kadar değişir.
Mürün adı, Arapçada ve Aramicede «acı» anlamına gelen kökten gelir. Türkçede eski metinlerde ve aktarlarda mürrüsâfî adıyla da geçer.
Mür Kokusu Nasıldır?
- Acımsı: Adına uygun olarak hafif acı, kuru bir başlangıcı vardır.
- Sıcak ve topraksı: Akgünlüğün ferahlığı yerine koyu, toprağa yakın bir derinlik taşır.
- Balsamik ve hafif tatlı: Yandıkça tatlımsı ve reçinemsi bir yumuşaklık kazanır.
Mürün dumanı akgünlükten daha koyu ve daha ağırdır. Bu yüzden genellikle tek başına değil, akgünlük ya da başka reçinelerle birlikte yakılır.
Akgünlük ile Mür Arasındaki Fark
| Akgünlük | Mür | |
|---|---|---|
| Kaynak ağaç | Boswellia | Commiphora |
| Yetiştiği yer | Arabistan yarımadasının güneyi, Afrika Boynuzu, Hindistan | Arabistan yarımadasının güneyi, Doğu Afrika |
| Renk | Süt beyazı, açık sarı | Kırmızımsı kahverengi, koyu kehribar |
| Koku | Ferah, limonsu, reçinemsi | Acımsı, sıcak, topraksı |
| Duman | Berrak, hafif | Koyu, daha ağır |
| Parfümerideki adı | Olibanum | Mür (myrrh) |
İki reçine birbirini tamamlar: akgünlüğün ferahlığı mürün koyu derinliğiyle dengelenir. Bu yüzden tarih boyunca çoğu zaman birlikte anılmış ve birlikte yakılmışlardır.
Akgünlük, Kündür ve Sığla: Karıştırılan Adlar
«Günlük» kelimesi Anadolu’da iki farklı şey için kullanılır ve bu sık sık karışıklığa yol açar:
- Akgünlük (kündür): Bu yazının konusu olan, Boswellia ağacından gelen ve Türkiye’ye ithal edilen reçine.
- Sığla ağacı (Liquidambar orientalis): Güneybatı Anadolu’da, özellikle Muğla çevresinde yetişen ayrı bir ağaçtır. Halk arasında «günlük ağacı» da denir; kabuğundan elde edilen koyu, balsamik öz «sığla yağı» ya da «günlük yağı» olarak bilinir ve parfümeride storaks (styrax) adıyla geçer.
Yani aktarda «günlük» diye bir şey alırken ne aldığınızı mutlaka sorun: Boswellia reçinesi mi, sığla ağacının ürünü mü? Buhur ağaçlarının nerede yetiştiğini Buhur Nedir? yazımızda ayrıca anlattık.
Akgünlük ve Mürün Geleneksel Kullanımı
Akgünlük ve mür, insanlığın bilinen en eski koku malzemeleri arasındadır:
- Tütsü Yolu: Güney Arabistan’dan Akdeniz’e uzanan kervan ticaretinin en değerli yükleri bu reçinelerdi. Umman’daki akgünlük yetiştirme alanları ve antik liman kalıntıları «Land of Frankincense» (Tütsü Diyarı) adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.
- Antik tapınaklar: Eski Mısır’da ve Akdeniz dünyasında tapınaklarda buhur olarak yakılırdı.
- Hristiyan geleneği: İncil’deki anlatımda (Matta 2:11) doğuya gelen müneccimlerin hediyeleri altın, günlük ve mürdür. Akgünlük bugün de birçok kilisede tütsü olarak yakılır.
- Arap yarımadası ve Körfez: Lübân yakmak evde ve misafir ağırlarken sürdürülen yaygın bir âdettir.
- Osmanlı attarları: Akgünlük ve mür, attar dükkânlarında hazırlanan buhur karışımlarının bileşenleri arasındaydı. Attarlık geleneğini Attar Ne Demek? yazımızda anlattık.
Buhurun en değerli bileşenlerinden biri olan öd ağacını da merak ediyorsanız Öd Ağacı Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Akgünlük ve Mür Nasıl Yakılır?
Akgünlük ve mür, çubuk tütsü gibi kendi kendine yanmaz; bir ısı kaynağı gerekir. Üç yaygın yöntem vardır.
Kömürlü Buhurdanlıkta
- Buhurdanlığı hazırlayın. İçine bir parmak kalınlığında kum ya da kül koyun.
- Kömürü yakın. Tütsü kömürünü maşayla tutup bir ucundan tutuşturun ve kumun üzerine bırakın.
- Küllenmesini bekleyin. Kömürün yüzeyi gri bir külle kaplanana kadar 3-5 dakika bekleyin. Bu adım atlanırsa reçine yanık kokar.
- Reçineyi ekleyin. Mercimek ya da nohut büyüklüğünde bir parça yeterlidir. Akgünlük önce erir ve köpürür, sonra dumanını verir. Mür daha yavaş erir ve daha koyu tüter.
Kömürlü buhurdanlığın kullanımını Buhurdanlık Nedir?, reçine yakmanın ayrıntılarını Tütsü Nasıl Yakılır? yazımızda anlattık.
Elektrikli Buhurdanlıkta
Elektrikli buhurdanlık reçineyi alevsiz ve kömürsüz ısıtır. Isıyı düşük ayarda başlatırsanız reçine yanmadan erir; duman daha az, koku daha temiz olur. Kokusunu bitiren reçineyi kazıyıp yenisini ekleyin.
Mumlu Reçine Isıtıcısında
Altında küçük bir tealight mum, üstünde ince bir tel elek ya da metal tabla bulunan ısıtıcılarda reçine duman çıkarmadan yavaşça erir. Koku daha hafiftir ama daha uzun sürer.
Yakarken Nelere Dikkat Edilmeli?
- Havalandırın. Reçine dumanı kapalı ortamda birikir. Pencereyi tamamen kapatmayın, küçük ve havasız odalarda uzun süre yakmayın.
- Yanıcı maddelerden uzak tutun. Perde, kâğıt, kumaş ve ahşap yüzeylerden uzak, ısıya dayanıklı bir zemin kullanın.
- Kömüre dikkat edin. Kömür uzun süre kor hâlinde kalır. Kül tamamen soğumadan çöpe atmayın.
- Çocuk ve evcil hayvanlardan uzak tutun. Sıcak buhurdanlığı erişebilecekleri yere koymayın; evcil kuşlar duman ve partiküllere karşı özellikle hassastır.
- Solunum hassasiyetini gözetin. Astım, alerji ya da solunum hassasiyeti olan birinin bulunduğu ortamda duman yerine dumansız bir koku seçin.
- Yalnız bırakmayın. Odadan çıkarken buhurdanlığın kapağını kapatın ya da kömürü kuma gömün.
- Ağızdan almayın. Buhur için satılan reçineler yakmak için hazırlanır, yenmek için değil.
Dumansız Seçenek: Reçinemsi Esanslar
Akgünlük ve mür kokusunu sevip duman istemeyenler, aynı reçinemsi havayı esanslarda da bulabilir:
- Hayal esansının temel notalarında olibanum (akgünlük), guayak ağacı ve çay bulunur.
- Kelâm esansı orta notalarında olibanumu agar ağacı (oud), labdanum ve ambergrisle birlikte taşır.
- Yanık Sandal Ağacı esansı safran ve tütsüyle açılır, laden ve odunsu notalarla kapanır.
- Sitare esansının temel notalarında opoponaks bulunur. Opoponaks, mürle aynı cinsten (Commiphora) bir ağacın reçinesidir ve «tatlı mür» olarak da anılır.
Tütsü notası taşıyan diğer kokular için tütsü temel notalı kokular sayfasına bakabilirsiniz. Bir kokuyu tanımak için her esansın 3 ml deneme boyuyla başlayabilir, sprey parfüm tercih ediyorsanız 5’li Parfüm Tester Seti ile 50 ml Extrait seçeneği olan beş kokuyu deneyebilirsiniz.
Buhurdanlığınız için reçine yerine odun parçası arıyorsanız Oud Buhuru sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Akgünlük neye kullanılır?
Koku açısından akgünlük en çok buhur olarak yakılır. Parfümeride olibanum adıyla nota olarak kullanılır ve birçok dinî ve kültürel gelenekte tören tütsüsüdür.
Akgünlük ile günlük aynı şey mi?
Çoğu zaman aynı reçine kastedilir: Boswellia ağacının reçinesi. Ancak Anadolu’da sığla ağacına da «günlük ağacı» dendiği için satın alırken hangi ürün olduğunu sormak gerekir.
Kündür nedir?
Kündür, akgünlüğün Arapça kökenli eski adıdır. Aynı Boswellia reçinesini anlatır.
Mür ne demek?
Mür, Commiphora ağaçlarından elde edilen koyu renkli, acımsı kokulu bir reçinedir. Adı «acı» anlamına gelen kökten gelir; Türkçede mürrüsâfî olarak da bilinir.
Akgünlük nasıl yakılır?
Kömürlü buhurdanlıkta, kömür küllendikten sonra üzerine mercimek büyüklüğünde bir parça bırakılarak; ya da elektrikli buhurdanlıkta düşük ısıda eritilerek.
Akgünlük yenir mi, sağlık için kullanılır mı?
Bu yazı akgünlüğü yalnızca buhur olarak ele alıyor. Ağızdan kullanım, takviye ve sağlıkla ilgili sorular bu yazının konusu değildir; bu konularda hekime ya da eczacıya danışın. Buhur için satılan reçineler yenmek üzere hazırlanmaz.
Özet
Akgünlük, Boswellia ağacının ferah ve limonsu kokan açık renkli reçinesidir; mür ise Commiphora ağacının koyu, acımsı ve topraksı reçinesi. İkisi de binlerce yıldır buhur olarak yakılır ve birlikte kullanıldığında birbirini tamamlar. Kömürlü ya da elektrikli buhurdanlıkta küçük parçalarla yakılır; havalandırma, yanıcı maddelerden uzaklık ve çocuk ile evcil hayvanların güvenliği en önemli kurallardır.
Buhur dünyasını daha geniş tanımak için Buhur Nedir? yazımızı okuyabilir, dumansız reçinemsi kokular için esans çeşitlerimize göz atabilirsiniz.
Парфюмерные масла этого семейства
Мужские
Мужские




